Бир шаар Кыргызстандагы алтын сертификаттардын 61 пайызын алды. Бул жөн гана кыйынчылык эмес — бул кыйроо

2026-жылдагы ЖРТнын (Жалпы республикалык тестирлөөнүн) алтын сертификаттарынын жыйынтыгын талдап чыктым. Өлкө боюнча эң жогорку упай топтогон 55 бүтүрүүчүнүн 34ү жалгыз Бишкекке гана таандык болду. Башкача айтканда, жалпы тест тапшыргандардын 20 пайызына да жетпеген бир гана шаар эң жогорку сыйлыктардын 61 пайызын өзүнө алды. Ал эми калган жети облусту бириктиргенде жаштарыбыздын 80 пайыздан ашыгы ошол жакта жашаганына карабастан, бардыгы биригип 21 гана сертификатка ээ болушту. Өлкөбүздүн экинчи ири шаары болгон бүтүндөй Ош шаарынан болгону бир гана сертификат чыкты.

Мамлекеттик жана жеке мектептердин ортосундагы ажырым системалык кыйроону дагы да ачык көрсөтөт. Өлкөдөгү балдардын 93 пайыздан ашыгы катардагы мамлекеттик мектептерде билим алат. Бирок жеке окуу жайлар менен элиталык лицейлер бардык алтын сертификаттардын 60 пайызга чукулун алып кетти. Борбор калаадагы жеке мектептин окуучусунун алтын сертификатка ээ болуу ыктымалдыгы аймактагы мамлекеттик мектепте окуган теңтушуна караганда он эсе жогору.

Мен алтын сертификаттар бардыгын чечет же билимдин идеалдуу ченеми деп айтуудан алысмын. Бирок бул — аймактардын чыныгы абалын салыштыруу үчүн таамай көрсөткүч. Борбордогу жана жеке мектептер эч кандай революциялык нерсе жасап жаткан жок — алар болгону өз ишин базалык деңгээлде аткарып жатышат. Негизги трагедия башкада: мамлекеттик билим берүү, өзгөчө аймактарда, ушунчалык төмөндөп кеткендиктен, жөн гана нормалдуу иштеген мектеп бүгүн дүйнөлүк деңгээлдеги жетишкендиктей көрүнүп калды.

Буга чейин белгиленгендей, кыйроо бардык жерди каптаганда, ал көнүмүш жана ыңгайлуу болуп калат. Эгер бүтүндөй коом кыйраган системанын туткунунда калса, туңгуюкка кептелүү мындан ары коңгуроо кагуучу коркунуч болбой калат — ал жашоонун демейки абалына айланат.

Жасалма интеллект доору келди, убакыт өтө аз калды. Жакынкы 10–15 жылда экономикадагы жумуш орундарынын көбүн роботтор менен автоматташтырылган системалар аткара баштайт. Ал эми биздин жарандар үчүн мурдагыдай Орусияга барып эмгектенүү мүмкүнчүлүгү да барган сайын тарып баратат. Же бүгүн жоопкерчиликти моюнга алып, кеч болуп кала электе аракет кылабыз, же эртең анын оор кесепеттерин тартабыз.

P.S. Жогоруда айтылгандардын көбү Борбор Азиядагы жана өнүгүп келе жаткан башка өлкөлөргө да бирдей тиешелүү.